काठमाडौँ । विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ) ले कंगो लोकतान्त्रिक गणतन्त्रमा फैलिएको इबोला प्रकोपलाई अन्तर्राष्ट्रिय चासोको जनस्वास्थ्य आपतकाल घोषणा गरेको छ।
एजेन्सीले कंगोको पूर्वी इटुरी प्रान्तमा देखिएको यस प्रकोपले विश्वव्यापी महामारीको भने मापदण्ड पूरा नगरेको बताएको छ। यहाँ करिब २४६ शंकास्पद केस र ८० जनाको मृत्यु भएको रिपोर्ट गरिएको छ।
तर यसले हाल पत्ता लागेको र रिपोर्ट गरिएको भन्दा ‘धेरै ठूलो प्रकोप’ हुनसक्ने सम्भावना रहेको भन्दै स्थानीय र क्षेत्रीय स्तरमा फैलिने उच्च जोखिम रहेको चेतावनी दिएको छ।
स्वास्थ्य एजेन्सीका अनुसार इबोलाको वर्तमान भेरियन्ट बुन्डिबुग्यो भाइरसको कारणले भएको हो । यसका लागि हालसम्म कुनै स्वीकृत औषधि वा खोप छैन।
के हो इबोला ?
इबोला रोग मानिसमा लाग्ने एक दुर्लभ तर गम्भीर रोग हो। यो प्रायः घातक हुन्छ। इबोला रोग फिलोभिरिडे परिवारको अर्थोइबोलाभाइरस प्रजातिका भाइरसहरूका कारण लाग्छ। हालसम्म अर्थोइबोलाभाइरसका ६ वटा प्रजाति पहिचान भएका छन्, जसमध्ये ३ वटाले ठूलो प्रकोप निम्त्याउने गरेको पाइन्छ:
इबोला रोग पहिलो पटक सन् १९७६ मा दुई ठाउँमा एकैसाथ देखिएको थियो: एउटा सुडान भाइरस रोगको प्रकोप हालको दक्षिण सुडानको न्जारामा र अर्को इबोला भाइरस रोगको प्रकोप हालको कंगो लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको याम्बुकुमा। पछिल्लो प्रकोप इबोला नदी नजिकैको गाउँमा भएको थियो, जहाँबाट यस रोगको नाम राखिएको हो।
इबोला भाइरस रोगका लागि इजाजत प्राप्त खोप र उपचार विधिहरू भए तापनि सुडान वा बुन्डिबुग्यो जस्ता अन्य इबोला रोगहरूको लागि कुनै स्वीकृत खोप वा उपचार छैन। सम्भावित उत्पादनहरू विकासको क्रममा छन्।
समयमै सघन सहयोगी हेरचाह, जस अन्तर्गत पुनर्जलीकरण र विशिष्ट लक्षणहरूको उपचार पर्दछ, यसले बिरामीको बाँच्ने सम्भावना बढाउन सक्छ। समयमै उपचार खोज्दा ज्यान जोगिन सक्छ।
सङ्क्रमण
टेरोपोडाइडी परिवारका फ्रुट ब्याट (चमेरो) हरूलाई अर्थोइबोलाभाइरसको प्राकृतिक बासस्थान मानिन्छ। बिरामी परेका वा मरेका चमेरो, चिम्पान्जी, गोरिल्ला, बाँदर, जङ्गली मृग वा दुम्सी जस्ता सङ्क्रमित जनावरहरूको रगत, स्राव, अंग वा अन्य शारीरिक तरल पदार्थसँग मानिसको नजिकको सम्पर्क हुँदा यो भाइरस मानिसमा सर्न सक्छ।
एउटा व्यक्तिबाट अर्को व्यक्तिमा यो भाइरस प्रत्यक्ष सम्पर्क (काटिएको छाला वा झिल्ली मार्फत) बाट सर्छ:
लक्षणहरू
सङ्क्रमण भएदेखि लक्षण देखिन सुरु हुने समय (इन्क्युबेसन पिरियड) २ देखि २१ दिनसम्मको हुन्छ। इबोला रोगका लक्षणहरू अचानक देखा पर्न सक्छन्, जसमा ज्वरो आउने, थकान महसुस हुने, अस्वस्थता, मांसपेशी दुख्ने, टाउको दुख्ने र घाँटी दुख्ने जस्ता समस्या पर्छन्। त्यसपछि बान्ता हुने, पखाला लाग्ने, पेट दुख्ने, दागहरू आउने, र मिर्गौला तथा कलेजोको कार्यक्षमतामा ह्रास आउने लक्षणहरू देखिन्छन्। स्वास्थ्यकर्मीहरूले यी लक्षणहरूमा विशेष ध्यान दिनु महत्त्वपूर्ण छ।
रक्तस्राव एउटा सामान्य लक्षण हो भन्ने धारणा भए तापनि, यो कमै देखिन्छ र रोगको पछिल्लो चरणमा मात्र हुन सक्छ। केही बिरामीहरूमा आन्तरिक र बाह्य रक्तस्राव हुन सक्छ, जसमा बान्ता र दिसामा रगत देखिने, नाक, गिजा र योनीबाट रगत बग्ने हुन सक्छ। सुई लगाइएको ठाउँबाट पनि रगत बग्न सक्छ। केन्द्रीय स्नायु प्रणालीमा पर्ने असरले गर्दा बिरामीमा अलमल, चिडचिडापन र आक्रामकता देखिन सक्छ।
रोगको निदान
रोगको प्रारम्भिक चरणमा लक्षणहरू समान हुने भएकाले इबोला रोगलाई औलो (मलेरिया), टाइफाइड ज्वरो, शिगेलोसिस, मेनिन्जाइटिस र अन्य भाइरल हेमोरेजिक ज्वरो जस्ता सङ्क्रामक रोगहरूबाट चिकित्सकीय रूपमा छुट्याउन गाह्रो हुन सक्छ।
व्यक्तिमा अर्थोइबोलाभाइरस सङ्क्रमण छ भनी पुष्टि गर्न निम्न निदानात्मक विधिहरू प्रयोग गरिन्छ:
बिरामीहरूबाट संकलन गरिएका नमुनाहरूमा चरम जैविक जोखिम हुन्छ; निष्क्रिय नगरिएका नमुनाहरूको प्रयोगशाला परीक्षण अधिकतम जैविक सुरक्षा सर्तहरू अन्तर्गत गरिनुपर्छ। राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा ढुवानी गर्दा सबै निष्क्रिय नगरिएका जैविक नमुनाहरूलाई ‘ट्रिपल प्याकेजिङ सिस्टम’ प्रयोग गरी प्याक गरिनुपर्छ।
उपचार
वर्षौंदेखि, डब्लुएचओ र साझेदारहरूले बिरामीहरूको लागि सर्वोत्तम सम्भव हेरचाह कसरी प्रदान गर्ने र उनीहरूको बाँच्ने सम्भावना कसरी बढाउने भन्नेबारे मार्गदर्शन र तालिम विकास गरेका छन्। यसलाई ‘अप्टिमाइज्ड सपोर्टिभ केयर’ भनिन्छ, जसले कुन परीक्षण गर्ने, दुखाइ, पोषण र सह-सङ्क्रमण (जस्तै औलो) को व्यवस्थापन कसरी गर्ने, र बिरामीलाई निको हुने उत्तम मार्गमा लैजाने अन्य दृष्टिकोणहरू समावेश गर्दछ।
इबोला भाइरस रोगको लागि, डब्लुएचओले एमएबी११४ (ansuvimabTM) वा आरईजीएन–ईबी३ (InmazebTM) को साथ उपचार गर्न सिफारिस गरेको छ, जुन दुवै मोनोक्लोनल एन्टिबडीहरू हुन्।
सुडान वा बुन्डिबुग्यो जस्ता अन्य इबोला रोगहरूको लागि कुनै स्वीकृत औषधिहरू छैनन्, तर सम्भावित उत्पादनहरू विकास अन्तर्गत छन् र क्लिनिकल परीक्षणहरूको लागि कोर प्रोटोकल उपलब्ध छ।
इबोला भाइरस रोगको लागि खोप:
रोकथाम र नियन्त्रण
कुनै पनि प्रकोपलाई सफलतापूर्वक नियन्त्रण गर्न सामुदायिक संलग्नता प्रमुख हुन्छ। प्रकोप नियन्त्रण धेरै हस्तक्षेपहरूको प्रयोगमा निर्भर हुन्छ, जस्तै: क्लिनिकल हेरचाह, निगरानी र कन्ट्याक्ट ट्रेसिङ, प्रयोगशाला सेवाहरू, स्वास्थ्य संस्थाहरूमा सङ्क्रमण रोकथाम र नियन्त्रण, सुरक्षित र मर्यादित अन्त्येष्टि, खोप र सामाजिक परिचालन।
व्यक्तिहरूले अपनाउन सक्ने जोखिमका कारकहरू र सुरक्षात्मक उपायहरूबारे जनचेतना जगाउनु मानव सङ्क्रमण कम गर्ने एक प्रभावकारी तरिका हो। जोखिम न्यूनीकरण सन्देशहरूले निम्न कारकहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्नुपर्छ:
नेपालका उत्कृष्ठ १० अनलाइन पत्रिकाहरु भित्र पर्ने सञ्चारकेन्द्र डटकम २०७० जेठ १५ गतेदेखि सञ्चालनमा छ । यो अनलाइन मिडिया ‘सम्पूर्ण विचार, समाचार र सूचनाहरुको केन्द्र’का रुपमा स्थापित हुँदै गइरहेको छ ।
प्रतिक्रिया