काठमाडौँ । हालैका वर्षहरूमा विश्वको तापमान बढिरहेको छ । मान्छेका गतिविधिका कारण जलवायुमा भइरहेको परिवर्तन र शक्तिशाली एल निनोको प्रभावका कारण सन् २०२६ को अगस्ट विश्वकै सबैभन्दा तातो महिनामध्ये एक बनेको छ । युरोपेली जलवायु सेवा ‘कोपरनिकस’का अनुसार अगस्टमा पृथ्वीको औसत तापक्रमले यसअघिको विश्वव्यापी रेकर्डलाई समेत उछिनेको छ ।
कोपरनिकसका अनुसार गत अगस्टमा विश्वको औसत सतही तापक्रम १६.९६ डिग्री सेल्सियस (६२.५३ डिग्री फरेनहाइट) पुगेको थियो । यो जुलाई २०२३ मा कायम भएको विश्वकै उच्च औसत तापक्रमभन्दा करिब ०.०१ डिग्री सेल्सियस बढी हो । तापक्रम मापनको अनिश्चितता पनि त्यति नै रहेकाले वैज्ञानिकहरूले दुवै महिनालाई व्यवहारतः संयुक्त रूपमा सबैभन्दा तातो मानेका छन् ।
‘अब समय आएको छ कि तापक्रम बढेर हाम्रो ग्रह न्यानो हुँदै गएकोमा अचम्म मान्ने काम गर्न बन्द गर्नु पर्छ । दशकौं अघि वैज्ञानिकहरूले गरेको भविष्यवाणी जस्तै ठ्याक्कै यो भइरहेको छ,’ टेक्सास ए एन्ड एम विश्वविद्यालयका जलवायु वैज्ञानिक एन्ड्रयू डेस्लरले इमेलमा भने । ‘रमाइलो प्रश्न यो होइन कि हामी गर्मीको रेकर्ड तोडिरहनेछौं (त्यो त हामीले तोड्नेछौं नै), तर के हामीले यसलाई नियन्त्रण गर्न केही गर्ने छौं वा जलवायुको रेलले हामीलाई कुल्चेर जाँदा पनि हामी त्यहीँ ठीङ्ग उभिरहनेछौं,’ उनले भने ।
अगस्टमा विश्वको तापक्रम औद्योगिक युग सुरु हुनुअघिको स्तरभन्दा १.६५ डिग्री सेल्सियस बढी थियो । यो सन् २०१५ को पेरिस जलवायु सम्झौताले दीर्घकालीन रूपमा १.५ डिग्री सेल्सियसभन्दा बढी तापक्रम वृद्धि रोक्ने लक्ष्यभन्दा निकै माथि हो । कोपरनिकसका अनुसार अहिलेसम्म रेकर्ड गरिएका विश्वका आठ सबैभन्दा तातो महिना सन् २०२३ को जुलाईयता नै परेका छन् ।
समुद्रको तापक्रम पनि रेकर्डमा
अगस्टमा विश्वका समुद्रको औसत मासिक तापक्रम पनि अहिलेसम्मकै उच्चमध्ये एक रह्यो । कोपरनिकसका अनुसार समुद्रको तापक्रमले सन् २०२४ को मार्चमा कायम गरेको उच्चतम मासिक रेकर्डसँग बराबरी गरेको छ । त्यस्तै, अगस्ट २२ विश्वका समुद्रमा अहिलेसम्म मापन गरिएको सबैभन्दा तातो दिन बनेको थियो । वैज्ञानिकहरूका अनुसार जलवायु परिवर्तनका कारण तापक्रम बढ्दै जाँदा गर्मीको लहर, अत्यधिक वर्षा, बाढी, आँधी र डढेलोजस्ता चरम मौसमी घटना अझ बारम्बार र घातक बन्न सक्छन् ।
अगस्टको अत्यधिक गर्मीले अमेरिकालाई पनि प्रभावित गरेको छ । अमेरिकी राष्ट्रिय समुद्री तथा वायुमण्डलीय प्रशासन (एनओएए)का अनुसार सन् २०२६ को जुनदेखि अगस्टसम्मको गर्मी सन् १९३६ को डस्ट बाउल अवधिभन्दा पनि बढी रह्यो । अमेरिकाका ४८ वटा मुख्य राज्यमा यस वर्षको गर्मीको औसत तापक्रम २३.५४ डिग्री सेल्सियस पुगेको थियो । यो ९० वर्षअघि सन् १९३६ मा कायम भएको रेकर्डभन्दा करिब ०.४ डिग्री सेल्सियस बढी हो ।
अमेरिकामा अगस्टको औसत तापक्रम २४.२१ डिग्री सेल्सियस पुगेको थियो भने दिनको औसत अधिकतम तापक्रम ३१.४२ डिग्री सेल्सियस पुगेको थियो । दुवै तथ्यांक रेकर्डकै उच्च हुन् । वैज्ञानिकहरूका अनुसार सामान्यतः जुलाई अगस्टभन्दा तातो हुने गरे पनि यसपटक अगस्टमै उच्चतम तापक्रम देखिनु पनि जलवायु परिवर्तनको गम्भीर संकेत हो ।
यसपटकको अत्यधिक गर्मीमा एल निनोको पनि भूमिका रहेको वैज्ञानिकहरूले बताएका छन् । एल निनो प्रशान्त महासागरको केही भाग असामान्य रूपमा तात्ने प्राकृतिक तथा अस्थायी मौसमी घटना हो, जसले विश्वभरको मौसममा प्रभाव पार्न सक्छ । तर वैज्ञानिकहरूका अनुसार अहिले देखिएको अत्यधिक तापक्रमको मुख्य कारण एल निनो नभई मान्छेले कोइला, तेल र प्राकृतिक ग्यास जलाउँदा वायुमण्डलमा थपिएको हरितगृह ग्यास हो ।
कोपरनिकसकी जलवायु विज्ञ सामन्था बर्गेसका अनुसार एल निनोले विश्वको औसत तापक्रममा सामान्यतः करिब ०.१ देखि ०.२ डिग्री सेल्सियससम्म मात्र योगदान गर्छ । बाँकी ठूलो हिस्सा जीवाश्म इन्धनको प्रयोगबाट उत्पन्न तापसँग सम्बन्धित छ । जलवायु वैज्ञानिक फ्रिडेरिके ओट्टोले पनि जलवायु परिवर्तनले प्रत्येक एल निनो घटनालाई अझ तातो बनाइरहेको बताएकी छन् ।
अझ तातो हुन सक्छ २०२६ र २०२७
वैज्ञानिकहरूले आगामी वर्षमा तापक्रम अझ बढ्न सक्ने चेतावनी दिएका छन् । जलवायु वैज्ञानिक जेक हाउसफादरका अनुसार सन् २०२६ अहिलेसम्मकै सबैभन्दा तातो वर्ष बन्ने सम्भावना बढ्दै गएको छ । उनका अनुसार सन् २०२७ ले २०२६ र सन् २०२४ दुवैको रेकर्डसमेत तोड्न सक्ने सम्भावना छ । आगामी महिनामा एल निनोले पनि असाधारण रूपमा बलियो रूप लिन सक्ने पूर्वानुमान गरिएको छ ।
त्यसको प्रभाव र निरन्तर बढिरहेको विश्वव्यापी तापक्रमका कारण आगामी दिनमा गर्मीको लहर, बाढी, डढेलो र शक्तिशाली आँधीका घटना अझ गम्भीर बन्न सक्ने वैज्ञानिकहरूको चेतावनी छ । संयुक्त राष्ट्रसंघका जलवायु प्रमुख साइमन स्टिलले जीवाश्म इन्धनको अत्यधिक प्रयोग जारी रहे पृथ्वीको तापक्रम बढ्ने र चरम गर्मीका कारण स्वास्थ्य, यातायात तथा खाद्य प्रणालीमा थप दबाब पर्ने बताएका छन् ।
नेपालका उत्कृष्ठ १० अनलाइन पत्रिकाहरु भित्र पर्ने सञ्चारकेन्द्र डटकम २०७० जेठ १५ गतेदेखि सञ्चालनमा छ । यो अनलाइन मिडिया ‘सम्पूर्ण विचार, समाचार र सूचनाहरुको केन्द्र’का रुपमा स्थापित हुँदै गइरहेको छ ।
प्रतिक्रिया